Szpital zapłaci pełne składki ZUS za lekarza rozliczanego przez firmę zewnętrzną

Wielu dyrektorów finansowych szpitali od lat traktuje kontrakty lekarskie rozliczane przez pośredników – spółki zewnętrzne lub umowy cywilnoprawne – jako sposób na uproszczenie i odciążenie własnych rozliczeń z ZUS. Lekarz pracuje na oddziale, korzysta ze sprzętu szpitala i podlega jego harmonogramowi dyżurów, ale formalnie wynagrodzenie za część tej pracy wypłaca inny podmiot. Pytanie, czy taka konstrukcja rzeczywiście przenosi obowiązek składkowy poza szpital, od dawna budziło wątpliwości – i regularnie wracało przy kontrolach ZUS. Sąd Najwyższy zajął się tym zagadnieniem w uchwale, która do dziś wyznacza kierunek orzecznictwa i praktyki kontrolnej w tym obszarze.

SN W SKRÓCIE

Sąd/Organ: SN

Sygnatura: uchwała II UZP 6/09

Data: 2 września 2009 r.

Sedno rozstrzygnięcia: Szpital musi opłacić składki na ubezpieczenia społeczne od pełnego wynagrodzenia lekarza, nawet gdy część pracy jest formalnie rozliczana przez zewnętrzną spółkę lub umowę cywilnoprawną, jeśli praca jest wykonywana w tym samym miejscu pod tym samym nadzorem.

Stan faktyczny

Sprawa dotyczyła podmiotu leczniczego, który część wynagrodzenia za pracę lekarza rozliczał nie bezpośrednio, lecz za pośrednictwem odrębnego podmiotu formalnie odpowiedzialnego za tę część rozliczeń. Taki model – łączenie zatrudnienia w szpitalu z równoległym rozliczaniem części obowiązków przez firmę zewnętrzną – był i pozostaje popularnym sposobem organizacji pracy lekarzy w polskich placówkach medycznych.

Istotą sporu było to, czy w takim układzie obowiązek odprowadzenia składek na ubezpieczenia społeczne od całości wynagrodzenia lekarza spoczywa na szpitalu, czy też może zostać skutecznie przeniesiony na podmiot pośredniczący, skoro to on formalnie wypłaca część należności. Sąd Najwyższy musiał rozstrzygnąć, czy o powstaniu obowiązku składkowego po stronie szpitala decyduje treść umów łączących strony, czy raczej rzeczywisty sposób i miejsce wykonywania pracy.

Co powiedział Sąd Najwyższy

Sąd Najwyższy uznał, że kluczowe znaczenie ma nie to, kto formalnie rozlicza wynagrodzenie, lecz to, gdzie i pod czyim nadzorem faktycznie wykonywana jest praca. Jeżeli lekarz świadczy pracę w tym samym miejscu i pod tym samym nadzorem, co przy pozostałej części swoich obowiązków w szpitalu, to z punktu widzenia ubezpieczeń społecznych mamy do czynienia z jednym, spójnym stosunkiem pracy – a nie z dwoma odrębnymi, niezależnymi tytułami do rozliczeń.

Konsekwencją tej wykładni jest to, że szpital nie może uwolnić się od obowiązku opłacenia pełnych składek na ubezpieczenia społeczne tylko dlatego, że część wynagrodzenia formalnie przechodzi przez firmę zewnętrzną lub jest rozliczana na podstawie umowy cywilnoprawnej. Uchwała przesuwa więc punkt ciężkości z formy prawnej rozliczenia na rzeczywisty charakter i organizację wykonywanej pracy, co czyni z niej istotny punkt odniesienia przy ocenie tego typu konstrukcji.

Dlaczego to ważne dla szpitali rozliczających część kontraktów lekarskich przez pośredników

Uchwała II UZP 6/09 jest podstawowym precedensem stojącym za kontrolami ZUS, które każą szpitalom dopłacać miliony składek od kontraktów lekarskich rozliczanych przez pośredników. Oznacza to, że placówki, które w przeszłości lub obecnie korzystają z takiego modelu, powinny liczyć się z ryzykiem, że w razie kontroli ZUS zakwestionuje podział rozliczeń i zażąda dopłaty składek od pełnego wynagrodzenia lekarza – wraz z odsetkami za zwłokę.

Ryzyko to dotyczy nie tylko szpitali, które świadomie strukturyzowały rozliczenia w ten sposób, ale też tych, które przejęły taki model organizacyjny po poprzednikach lub wdrożyły go na wniosek samych lekarzy, bez pełnej analizy skutków składkowych. Skala potencjalnych dopłat – sięgająca, jak wskazuje praktyka kontrolna, milionów złotych w skali placówki – sprawia, że jest to zagadnienie o realnym znaczeniu finansowym, a nie wyłącznie formalnym.

Co warto zrobić już dziś

• Zinwentaryzować wszystkie kontrakty lekarskie w placówce, w których część wynagrodzenia rozliczana jest przez podmiot zewnętrzny lub na podstawie umowy cywilnoprawnej.
• Przeanalizować rzeczywisty sposób organizacji pracy lekarzy objętych takimi kontraktami – miejsce świadczenia pracy, sposób nadzoru i podporządkowania organizacyjnego – pod kątem ryzyka uznania jej za jeden tytuł do ubezpieczeń.
• Oszacować potencjalną ekspozycję finansową na zaległe składki i odsetki w razie kontroli ZUS oraz rozważyć korektę modelu rozliczeń tam, gdzie ryzyko jest wysokie.

Jak możemy pomóc

MED TAX PRO od lat wspiera podmioty lecznicze w analizie i porządkowaniu rozliczeń kontraktów lekarskich pod kątem ryzyka składkowego. Pomagamy zidentyfikować konstrukcje, które mogą zostać zakwestionowane przez ZUS w świetle utrwalonej linii orzeczniczej, oszacować skalę potencjalnych zaległości oraz przygotować placówkę do ewentualnej kontroli. Jeśli Państwa szpital lub przychodnia korzysta z rozliczeń lekarzy przez firmy zewnętrzne, chętnie pomożemy ocenić bieżącą ekspozycję na ryzyko i zaplanować bezpieczniejszy model współpracy.

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady podatkowej ani prawnej w indywidualnej sprawie. Zastosowanie opisanych rozwiązań każdorazowo wymaga analizy konkretnego stanu faktycznego.