Podatek liniowy wyklucza wspólne rozliczenie z małżonkiem — nawet bez przychodu z działalności

Wielu lekarzy prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą zakłada, że wybór podatku liniowego to decyzja czysto arytmetyczna — kwestia tego, która stawka da niższy podatek przy ich poziomie dochodów. Rzadziej pamięta się, że ten wybór ma też skutek uboczny w zupełnie innym obszarze rozliczeń: pozbawia małżonków możliwości wspólnego rozliczenia PIT. Wątpliwości pojawiają się zwłaszcza w rokach nietypowych — gdy lekarz w trakcie roku łączy działalność gospodarczą z etatem albo gdy z różnych powodów faktycznie nie uzyskuje żadnego przychodu z działalności. Czy w takiej sytuacji sam wybór formy opodatkowania nadal blokuje wspólne rozliczenie z małżonkiem, skoro nie było z czego liczyć podatku liniowego? Tę wątpliwość rozstrzygnął Naczelny Sąd Administracyjny.

WYROK W SKRÓCIE

Sąd/Organ: NSA

Sygnatura: II FSK 2837/16

Data: 3 października 2018 r.

Sedno rozstrzygnięcia: wybór podatku liniowego dla przychodów z działalności gospodarczej wyklucza wspólne rozliczenie PIT małżonków za dany rok — nawet jeśli w danym roku podatnik połączył ten wybór z etatem i nawet jeśli faktycznie nie osiągnął żadnego przychodu z działalności.

Stan faktyczny

Sprawa dotyczyła podatnika prowadzącego działalność gospodarczą, który na dany rok podatkowy wybrał opodatkowanie podatkiem liniowym, a jednocześnie w tym samym roku osiągał również przychody ze stosunku pracy. Rozliczając się za ten rok wspólnie z małżonkiem, podatnik znalazł się w sporze co do tego, czy sam fakt złożonego wcześniej wyboru liniowej formy opodatkowania wyklucza wspólne rozliczenie, skoro z działalności gospodarczej faktycznie nie uzyskał w tym roku żadnego przychodu.

Istota sporu sprowadzała się więc do pytania, czy decydujące znaczenie ma sam fakt dokonania wyboru podatku liniowego jako formy opodatkowania działalności gospodarczej, czy raczej to, czy w danym roku doszło do rzeczywistego opodatkowania przychodów z działalności według stawki liniowej. NSA musiał rozstrzygnąć, czy przepisy wykluczające wspólne rozliczenie małżonków w przypadku podatku liniowego należy odczytywać formalnie — jako skutek samej deklaracji wyboru tej formy opodatkowania — czy też materialnie, uzależniając je od faktycznego wystąpienia przychodu opodatkowanego liniowo.

Co powiedział sąd

NSA jednoznacznie opowiedział się za wykładnią formalną. Zgodnie z rozstrzygnięciem sądu, to sam wybór podatku liniowego jako formy opodatkowania działalności gospodarczej — a nie faktyczne osiągnięcie przychodu opodatkowanego tą stawką — decyduje o wyłączeniu prawa do wspólnego rozliczenia z małżonkiem za dany rok podatkowy.

Sąd nie uznał za istotne tego, że podatnik w tym samym roku łączył działalność gospodarczą z etatem, ani tego, że działalność faktycznie nie przyniosła żadnego przychodu. W ocenie NSA wybór podatku liniowego jest deklaracją co do formy opodatkowania działalności gospodarczej jako takiej i wywołuje określone przez ustawę skutki niezależnie od tego, czy w konkretnym roku doszło do realnego opodatkowania przychodów tą stawką. Innymi słowy — brak przychodu z działalności nie „anuluje” skutków wcześniej dokonanego wyboru formy opodatkowania.

Dlaczego to ważne dla małżeństw lekarskich rozliczających działalność liniowo

Wyrok ma bezpośrednie znaczenie dla małżeństw, w których przynajmniej jedno z małżonków — lekarz, dentysta lub inny specjalista prowadzący własną praktykę — rozlicza działalność gospodarczą podatkiem liniowym. Potwierdza on jednoznacznie, że w takim układzie wspólne rozliczenie PIT z małżonkiem jest wykluczone za każdy rok, w którym wybór podatku liniowego pozostaje w mocy, niezależnie od dodatkowych okoliczności.

Praktyczne konsekwencje dotyczą zwłaszcza sytuacji przejściowych, częstych w karierze lekarskiej: roku, w którym lekarz łączy pracę etatową (np. w szpitalu) z dopiero rozpoczętą działalnością gospodarczą rozliczaną liniowo, albo roku, w którym działalność z różnych powodów nie generuje przychodu (np. przerwa, urlop, zmiana profilu praktyki). Wyrok wyjaśnia, że w żadnym z tych przypadków brak faktycznego przychodu z działalności nie przywraca prawa do wspólnego rozliczenia — decyduje sam fakt wcześniej złożonego wyboru formy opodatkowania.

Dla małżeństw planujących swoje rozliczenia podatkowe oznacza to konieczność traktowania wyboru podatku liniowego jako decyzji o skutkach wykraczających poza samą stawkę podatku od dochodów z działalności — wpływa ona bowiem na całościowy sposób rozliczenia dochodów obojga małżonków.

Co warto zrobić już dziś

• Zweryfikować, czy w małżeństwie ktokolwiek z małżonków prowadzi działalność gospodarczą rozliczaną podatkiem liniowym, i uwzględnić to przy planowaniu sposobu rozliczenia rocznego PIT.
• Przed podjęciem decyzji o wyborze podatku liniowego na kolejny rok przeanalizować, jak wpłynie ona na możliwość wspólnego rozliczenia z małżonkiem, szczególnie jeśli planowane jest łączenie działalności z etatem.
• W przypadku roku przejściowego (rozpoczęcie lub zawieszenie działalności, zmiana formy zatrudnienia) skonsultować z doradcą podatkowym, czy wcześniej złożony wybór formy opodatkowania nadal obowiązuje i jakie ma skutki dla rozliczenia rocznego.

Jak możemy pomóc

MED TAX PRO na co dzień wspiera lekarzy i inne osoby wykonujące zawody medyczne w wyborze i weryfikacji formy opodatkowania działalności gospodarczej, uwzględniając nie tylko wysokość samego podatku, ale też skutki uboczne, takie jak wpływ na wspólne rozliczenie z małżonkiem. Pomagamy ocenić, czy w konkretnej sytuacji rodzinnej i zawodowej podatek liniowy nadal jest optymalnym wyborem, oraz przygotowujemy rozliczenia roczne tak, aby uwzględniały wszystkie obowiązujące ograniczenia. Jeśli planują Państwo zmianę formy opodatkowania, rozpoczęcie działalności obok etatu lub mają wątpliwości co do możliwości wspólnego rozliczenia za miniony rok, zapraszamy do kontaktu.

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady podatkowej ani prawnej w indywidualnej sprawie. Zastosowanie opisanych rozwiązań każdorazowo wymaga analizy konkretnego stanu faktycznego.