Ulga na złe długi w VAT: szpital może odzyskać podatek nawet po 3 latach [wyrok NSA]

Niezapłacona faktura to dla wielu podmiotów leczniczych codzienność – zalegający kontrahent, spór z ubezpieczycielem, upadły podwykonawca. Mało kto pamięta jednak, że od takiej straty finansowej dochodzi jeszcze jedna: podatek VAT, który przedsiębiorca – w tym szpital czy przychodnia działająca jako podatnik VAT – musiał odprowadzić od sprzedaży, choć nigdy nie zobaczył pieniędzy. Ustawodawca przewidział na to remedium – tzw. ulgę na złe długi. Problem w tym, że fiskus przez lata interpretował termin na jej zastosowanie w sposób, który w praktyce odbierał podatnikom prawo do odzyskania pieniędzy. Naczelny Sąd Administracyjny powiedział „dość”.

Stan faktyczny: siedem lat czekania na sprawiedliwość podatkową

Sprawa, którą rozstrzygnął NSA, dotyczyła przedsiębiorcy, który wystawił faktury w 2015 roku. Kontrahent nie zapłacił. Wierzyciel poszedł typową drogą: pozew, prawomocny wyrok sądu gospodarczego, a następnie egzekucja komornicza. Ta jednak okazała się bezskuteczna i została umorzona dopiero w lipcu 2018 roku. Miesiąc później podatnik złożył korektę deklaracji VAT, powołując się na ulgę na złe długi z art. 89a ustawy o VAT. Fiskus odmówił – jego zdaniem od końca roku, w którym wystawiono faktury, minęły już dwa lata przewidziane wówczas obowiązującymi przepisami, a to zamykało drogę do korekty.

Co powiedział NSA

Sąd uznał, że polski, sztywny – obowiązujący w spornym okresie dwuletni – termin jest niezgodny z art. 90 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE. Skoro przez lata przepisy krajowe uzależniały ulgę od dodatkowych warunków (m.in. statusu VAT dłużnika), które Trybunał Sprawiedliwości UE uznał wcześniej za sprzeczne z prawem unijnym, podatnik mógł zasadnie zakładać, że w ogóle nie przysługuje mu prawo do korekty – a to usprawiedliwia dochowanie terminu w ramach ogólnych, pięcioletnich zasad przedawnienia zobowiązań podatkowych, a nie krótszego, szczególnego terminu z ustawy o VAT. To nie jedyny taki wyrok – linia orzecznicza w tym kierunku kształtuje się od wyroku NSA z 31 sierpnia 2023 r. (sygn. I FSK 305/19), w którym sąd doszedł do analogicznych wniosków.

Dlaczego to ważne dla szpitali i przychodni

Placówki medyczne – zarówno publiczne, jak i niepubliczne – są szczególnie narażone na długotrwałe spory o zapłatę: z podwykonawcami, firmami cateringowymi, dostawcami sprzętu, a czasem z pacjentami korzystającymi z usług komercyjnych. Proces sądowy i egzekucyjny wobec nierzetelnego kontrahenta potrafi trwać kilka lat – i to właśnie w takich sprawach dotychczasowa, wąska wykładnia terminu najbardziej bolała. Wyrok NSA otwiera drogę do odzyskania VAT nawet wtedy, gdy od wystawienia faktury minęło więcej niż trzy lata, pod warunkiem że mieści się to w ogólnym, pięcioletnim terminie do korekty.

W praktyce oznacza to, że warto ponownie przejrzeć rejestr należności nieściągalnych z ostatnich pięciu lat – być może wśród nich znajdują się faktury, przy których wcześniej zrezygnowano z ulgi, uznając termin za przekroczony.

Co warto zrobić już dziś

• Przejrzyj listę należności nieściągalnych z ostatnich pięciu lat, także tych uznanych wcześniej za „przedawnione” dla celów ulgi.
• Sprawdź, czy egzekucja wobec dłużnika została formalnie umorzona lub czy dłużnik jest w upadłości/likwidacji – to warunek skorzystania z ulgi.
• Skonsultuj z księgowością termin złożenia korekty JPK_VAT, powołując się na aktualne orzecznictwo NSA.

Jak możemy pomóc

W MED TAX PRO na bieżąco monitorujemy orzecznictwo dotyczące ulgi na złe długi i weryfikujemy, które nierozliczone należności naszych klientów z branży medycznej kwalifikują się do korekty w świetle aktualnej linii orzeczniczej. Jeżeli Twoja placówka ma w rejestrach niezapłacone faktury sprzed lat – skontaktuj się z nami, zanim upłynie kolejny termin.

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady podatkowej ani prawnej w indywidualnej sprawie. Zastosowanie opisanych rozwiązań każdorazowo wymaga analizy konkretnego stanu faktycznego.